رونمایی از دو اثر پژوهشی درباره تبارشناسی خاندان آیت الله مجتبی حسینی خامنه‌ای در قم

 

حجت‌الاسلام والمسلمین محمدجواد مهری، استاد تاریخ و پژوهشگر حوزه انساب، در این مراسم به ارائه نتایج این دو پژوهش پرداخت و درباره مبانی علمی آنها اظهار داشت: تبارشناسی در نگاه عامیانه گاه به تفاخر به نیاکان یا جست‌وجوی اعتبار نسبی تقلیل می‌یابد، در حالی که در منطق وحیانی قرآن کریم، این مفهوم افقی فراتر دارد.

 

وی با استناد به آیه ۱۳ سوره حجرات «یَا أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاکُمْ مِنْ ذَکَرٍ وَأُنْثَی وَجَعَلْنَاکُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا» گفت: «لتعارفوا» صرفاً به معنای آشنایی ظاهری نیست، بلکه شناخت ریشه‌ها، سنن تاریخی و مسیری است که گذشتگان برای آیندگان گشوده‌اند.

 

مهری افزود: شجره‌نامه‌ها صرفاً برای پاسخ به این پرسش که «کیستیم» تدوین نشده‌اند، بلکه هدف اصلی، شناخت میراثی است که بر دوش نسل‌های بعدی قرار گرفته است. از این منظر، نسب‌نامه‌ها می‌توانند نقشه راه جریان ایمان و استقامت باشند و مطالعه آنها زمینه فهم سنن الهی و مسئولیت تاریخی نسل‌ها را فراهم کند.

 

این پژوهشگر حوزه انساب، یکی از ویژگی‌های مهم این پژوهش را عبور از تاریخ‌نگاری صرفاً پدرمحور دانست و گفت: در بسیاری از پژوهش‌های نسب‌شناختی، تنها نسب پدری مورد بررسی قرار می‌گیرد، اما در این تحقیق، دو ساحت پدری و مادری به صورت مستقل، هم‌وزن و موازی بررسی شده است؛ چراکه بخشی از ویژگی‌های اخلاقی، ظرفیت‌های معرفتی، گرایش‌های معنوی و روحیه جهادی انسان در دامان مادران فاضله و متقی شکل می‌گیرد.

 

وی درباره شاخه پدری این تبار اظهار داشت: قائد شهید امام خامنه‌ای در شاخه پدری با ۳۴ واسطه به حسن افطس، با ۳۵ واسطه به علی‌الاصغر و با ۳۶ واسطه به امام زین‌العابدین(ع) می‌رسد و از این رو این شاخه در شمار سادات حسینی افطسی قرار می‌گیرد.

 

مهری در تشریح شاخه مادری نیز گفت: در این شاخه، ارتباط نسبی با ائمه اطهار(ع) از دو طریق دنبال می‌شود. مسیر نخست با ۳۲ واسطه به محمد دیباج، فرزند امام جعفر صادق(ع)، می‌رسد و این پیوند از طریق میراحمد عاملی، جد یازدهم قائد شهید که مدفن او در تخت فولاد اصفهان قرار دارد، دنبال شده است. مسیر دوم نیز از طریق همسر میراحمد عاملی، دختر میرداماد، با ۲۲ واسطه به امام زین‌العابدین(ع) می‌رسد.

 

وی با اشاره به جایگاه علمی میراحمد عاملی افزود: میراحمد عاملی، جد یازدهم قائد شهید، از شاگردان شیخ بهایی و میرداماد در اصفهان بوده و به زبان عبری و متون عهدین نیز تسلط داشته است. از مهم‌ترین آثار او می‌توان به کتاب «مصقل الصفا فی الرد علی منتخب آیة الحق نما» اشاره کرد که در رد شبهات مسیحیان نگاشته شده است. وی در این اثر با استناد به متون عهدین، به‌ویژه مفهوم «پاراقلیط» در انجیل یوحنا، از اسلام و نبوت پیامبر اکرم(ص) دفاع کرده است.

 

این استاد تاریخ و نسب‌شناس معاصر با تشریح ساختار پژوهش گفت: در تدوین این آثار تلاش شده است نام‌های موجود در شجره‌نامه از حالت یک فهرست آماری خارج شود و نقش تاریخی، علمی و اجتماعی شخصیت‌های برجسته این خاندان نیز مورد بررسی قرار گیرد.

 

وی افزود: در شاخه پدری، شخصیت‌هایی همچون حسن افطس، میرسید محمد مدائنی، سلطان‌العلما سید احمد مدائنی، میرشریف‌الدین نسابه، سید نیک‌الدین مشهور به مبارک‌شاه، سید مجدالدین نقیب سادات خراسان، سید قطب‌الدین، سید فخرالدین تفرشی مشهور به میرفخرا، آیت‌الله سید حسین خامنه‌ای و آیت‌الله سید جواد خامنه‌ای مورد توجه قرار گرفته‌اند.

 

مهری ادامه داد: در شاخه مادری نیز شخصیت‌هایی همچون محمد دیباج، علی خارص، محمد اطرش، علی بن محمد نقیب سادات قم، احمد ازوارقانی، محقق کرکی، میرداماد، میرسید احمد علوی عاملی، میرعبدالحسیب علوی عاملی، میرمحمد اشرف علوی عاملی، بانو خدیجه میردامادی و آیت‌الله سید هاشم نجف‌آبادی میردامادی بررسی شده‌اند.

 

وی همچنین به جغرافیای زیست و مسیرهای هجرت این خاندان اشاره کرد و گفت: در این پژوهش، مسیر حرکت خاندان از مدینه و مدائن عراق به تفرش و هزاوه، سپس آذربایجان و خامنه و در نهایت مشهد مقدس، به عنوان مسیری از هجرت‌های علمی، دینی و اجتماعی بررسی شده است.

 

این پژوهشگر حوزه انساب افزود: در شاخه‌های مختلف این تبار، نام مناطقی همچون اهواز، قم، دینور، مرو، هرات، خراسان، تفرش، فراهان، خوی، آذربایجان، خامنه، کرک لبنان، نجف، اصفهان و مشهد دیده می‌شود که بیانگر پیوند میان کانون‌های علمی مناطق مختلف جهان اسلام است.

 

مهری تصریح کرد: این جابه‌جایی‌ها صرفاً انتقال از یک شهر به شهر دیگر نبوده است، بلکه بسیاری از عالمان و سادات این خاندان در محل سکونت خود مسئولیت‌هایی همچون تعلیم و تربیت دینی، اداره امور سادات، حل مسائل شرعی و اجتماعی مردم و ایفای نقش مرجعیت علمی و اجتماعی را برعهده داشته‌اند.

 

وی در ادامه با بازخوانی زنجیره نسب پدری امام شهید اظهار داشت: سید مجتبی خامنه‌ای فرزند سید علی خامنه‌ای، فرزند سید جواد، فرزند سید حسین و فرزند سید محمدتقی است که در نیمه دوم قرن سیزدهم قمری در شمال تبریز می‌زیست. این سلسله پس از گذر از شخصیت‌هایی همچون سید فخرالدین معروف به میرفخرا، سید نیک‌الدین مشهور به مبارک‌شاه، سید مجدالدین نقیب سادات خراسان، میرشریف‌الدین نسابه و سلطان‌العلما سید احمد مدائنی، به حسن افطس و در نهایت به امام زین‌العابدین(ع) می‌رسد.

 

این استاد تاریخ و حوزه انساب در بخش دیگری از سخنان خود به پژوهش درباره شخصیت علمی و معنوی آیت‌الله سید مجتبی حسینی خامنه‌ای اشاره کرد و گفت: این پژوهش با رویکردی تحلیلی و تبارشناختی، مسیر شکل‌گیری شخصیت علمی، معنوی و اجتماعی ایشان را در سه محور بررسی کرده است؛ نخست، تبار خانوادگی و بستر تربیتی، دوم، سیر علمی، مجاهدت فقاهتی و مکتب استادان و سوم، نقش‌آفرینی‌های اجتماعی و اندیشه‌ای.

 

وی با اشاره به پیشینه هویتی و رسالتی این خاندان افزود: از طریق جده پدری ایشان، بانو خدیجه میردامادی، به آیت‌الله سید هاشم نجف‌آبادی می‌رسیم؛ شخصیتی که در جریان قیام مسجد گوهرشاد در سال ۱۳۱۴ شمسی در برابر سیاست‌های اسلام‌زدایانه رضاخان ایستاد و سال‌ها زندان و تبعید را تحمل کرد.

 

مهری در جمع‌بندی سخنان خود با اشاره به پیام محوری این دو اثر پژوهشی خاطرنشان کرد: این آثار نشان می‌دهند که صلاحیت و رهبری پدیده‌ای اتفاقی نیست، بلکه می‌تواند ثمره یک سنت تربیتی و مسیر طولانی استقامت باشد. هنگامی که پیوستگی علم و عمل را در این خاندان، از حسن افطس تا محقق کرکی و از میرداماد تا نسل‌های معاصر مشاهده می‌کنیم، مفهوم «صالح بعد صالح» معنایی فراتر از یک تعبیر پیدا می‌کند.

 

وی هشدار داد: امروز در عصر جنگ شناختی و جنگ تبارشناسی قرار داریم؛ عرصه‌ای که در آن دشمن تلاش می‌کند ریشه‌ها را قطع کند تا شاخه را از اصل جدا سازد. این دو اثر می‌توانند به عنوان ابزاری برای شناخت ریشه‌های تاریخی و هویتی مورد استفاده قرار گیرند و یادآور این حقیقت باشند که شناخت ریشه‌ها، در تعیین جایگاه و مسئولیت تاریخی انسان نقش دارد.

 

بر اساس این گزارش، محتوای این پژوهش‌ها در قالب کلیپ‌های تصویری به چهار زبان فارسی، عربی، اردو و انگلیسی تولید شده است تا علاوه بر مخاطبان داخلی، امکان بهره‌برداری از آن در سطح بین‌المللی نیز فراهم شود.

 

همچنین قرار است این آثار از شبکه‌های ملی و استانی صداوسیما پخش شوند و متن کامل و تفصیلی پژوهش نیز به‌زودی در قالب کتابی با عنوان «تبارشناسی خاندان حسینی خامنه‌ای» منتشر شود؛ اثری که برای استفاده پژوهشگران، مراکز علمی، علاقه‌مندان به تاریخ خاندان‌های علمی شیعه و فعالان حوزه انساب تدوین شده است

انتهای خبر/